Validasyon Nedir Kimya? Basitçe Anlatıyorum
Kimya dünyasında bir kavram var ki, hemen her araştırmacının ve bilim insanının kullandığı ama genellikle pek çoğumuzun ne olduğunu tam olarak anlamadığı bir şey: validasyon. Hadi gelin, bu terimi biraz açalım ve günlük hayatta nasıl işlediğine bakalım. Kimyada validasyon ne anlama gelir, neden bu kadar önemlidir, bir de bunu çok teknikleşmeden basitçe açıklamaya çalışalım.
—
Validasyon Nedir? Kısaca Bir Göz Atalım
Validasyon, basit bir ifadeyle, bir şeyin doğru çalışıp çalışmadığını doğrulamak anlamına gelir. Yani, elimizde bir sistem, bir deney veya bir ürün varsa, bunun gerçekten beklediğimiz gibi çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için yapılan süreçtir. Kimyada ise bu genellikle bir deneyin sonuçlarının güvenilirliğini, bir cihazın doğruluğunu ya da bir kimyasal sürecin geçerliliğini kontrol etmek amacıyla yapılır.
Şimdi, bunu biraz daha somutlaştırmak için bir örnek üzerinden bakalım.
—
Validasyon ve Çikolata: Bir Karşılaştırma
Diyelim ki çikolata yapmayı seviyorsunuz. Ancak bu sefer farklı bir tarif deneyeceksiniz. Tarifin size önerdiği malzemelerle, belirli bir sıcaklıkta ve belirli bir süre boyunca çikolatayı pişiriyorsunuz. Sonuçlar? Eh, biraz tatlı ama kesinlikle beklentinizin altında. Şimdi soruyorum: Bu tarif geçerli mi? Çikolatanın lezzeti doğru mu?
Burada yaptığınız şey aslında validasyon. Tarifi kontrol ediyorsunuz, doğru ölçüleri kullanıp kullanmadığınızı, sıcaklıkları doğru ayarlayıp ayarlamadığınızı, hatta pişirme süresini de test ediyorsunuz. Eğer her şey doğruysa, çikolatanız mükemmel olur ve tarifinizi geçerli olarak kabul edersiniz. Ancak bir şeyler yanlış giderse, mesela sıcaklık biraz düşük tutulursa veya şeker miktarı fazla konursa, o zaman tarifin geçerliliğini sorgulamak gerekecektir.
Bu çikolata örneği, kimyada validasyonun nasıl çalıştığını anlamak için oldukça basit ama etkili bir benzetme. Çünkü her deneyde, her işlemde, her cihazda aynı şey yapılır: Gerçekten doğru sonuçları alabiliyor muyuz?
—
Kimyada Validasyon: Cihazlar, Deneyler ve Sonuçlar
Kimyada validasyon, genellikle kullanılan araçların, yöntemlerin veya deneylerin doğruluğunun kontrol edilmesidir. Mesela bir laboratuvarda, kullanılan bir spektrofotometre, titrasyon çözeltisi ya da ısıl analiz cihazı, gerçekten doğru ölçümler yapabiliyor mu? Eğer bir cihazın sonuçları doğru değilse, ne yaptığınıza bakmaksızın tüm deneyin güvenilirliği sorgulanır. Yani validasyon işlemi, hem deneyi hem de kullanılan ekipmanı denetlemek anlamına gelir.
Örnek: Diyelim ki bir kimyasal bileşeni ölçüyorsunuz, ama cihazın kalibrasyonu bozuk. Validasyon yapılmamış bir cihazla aldığınız sonuçlar, gerçekte ne kadar doğru olabilir ki? Belki de ölçüm sonuçları sadece cihazın hatalı kalibrasyonu yüzünden yanlış. O zaman deneyinizin geçerliliği ve doğruluğu ciddi şekilde sorgulanır.
Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer önemli şey de, validasyonun sadece bir kez yapılmadığıdır. Bu işlem dönemsel olarak tekrarlanır. Her zaman doğru sonuçları aldığınızdan emin olmalısınız.
—
Validasyonun Zayıf Yönleri: Yanılgılar ve Zorluklar
Validasyon, her ne kadar önemli bir işlem olsa da, bazen karmaşık hale gelebilir. Çünkü doğru sonuçlar elde etmek için her şeyin tam olarak olması gerektiği gibi yapılması gerekir. Bunun anlamı şu: Eğer deneyde veya ölçümde küçük bir hata yaparsanız, tüm validasyon süreci geçersiz sayılabilir.
Düşünmeye İtecek Bir Soru: Gerçekten her küçük hata, bütün deneyin geçerliliğini bozmalı mı? Yoksa küçük hatalar bazen göz ardı edilebilir mi?
Örneğin, bir çözeltinin pH değerini ölçerken, cihazı doğru kalibre etmediyseniz, bir dakika sonra yaptığınız ölçüm tamamen yanlış olabilir. Ve bu yanlışlık, geçerli bir sonuç almanızı engeller. Yani validasyon süreci, sadece hataların önüne geçmek değil, aynı zamanda kesinlikle güvenilir sonuçlar elde etmek için gereklidir.
—
Sonuç: Validasyonun Önemi ve Gerçek Hayattaki Yeri
Validasyon, kimyada aslında çok basit ama bir o kadar da kritik bir kavramdır. Deneylerinizi ve kullandığınız cihazları sürekli olarak doğrulamak, her şeyin doğru çalıştığından emin olmak, bilimsel sonuçların güvenilirliğini garanti eder. Bir hata yapıldığında, bu hatayı fark etmek ve düzeltmek için validasyon devreye girer.
Sonuç olarak, validasyon sadece laboratuvarlarda ya da bilimsel deneylerde değil, günlük hayatta da kullandığımız bir kavramdır. Mesela bir çikolata tarifi, bir yazılım programı, hatta bir karar verme süreci bile aslında bir şekilde doğrulama ve geçerlilik gerektirir. Kimyada ise, bu işlem daha da kritiktir çünkü doğru sonuçlar almak, genellikle başka bir araştırmanın temelini atmak anlamına gelir. Bu yüzden kimyasal deneylerde her şeyin doğru yapıldığından emin olmak için validasyon, olmazsa olmazlardan biridir.
Eğer validasyonu ihmal edersek, ne kadar doğru sonuç elde ettiğimizi bilmemiz imkansız olur. O yüzden kimyada validasyon, her zaman önemli ve hayat kurtarıcı bir adım olmaya devam eder.